دره باغ

 

 البته یه کم بهم ریخته هست ولی کامله

 

 

1 _ مقدمه و کليات

1 _1_ مقدمه

آهــو کـشي آهـوئي بزرگ اســت

آنکس که نه آدمي است گرگ است

      ايرانيان که دير زماني در روزگار گذشته از طلايه داران حفاظت از حيات وحش بودند  ، امروزه شير ايراني و ببـر مازنـدران را از دست داده اند و خطر نابودي گـوزن زرد ايراني ، يـوز و بسـياري ديگر از گونـه هاي سرزمين پرتنوعشان را تهديد مي کند(باني نخستين منطقة حفاظت از وحوش در حوالي پرسپوليس کوروش کبير بود ـ همچنين پارک ملي سرخه حصار به عنوان نخستين منطقة حفاظت شده در دنيا مطرح مي باشد که به عنوان شکارگاه  اختصاصي قاجارها حفاظت مي شده است ) و براي حفاظت اين گنجينه هاي باارزش نياز به عزمي راسخ و تلاشي درخور دارند . امروزه تقريبا در  تمام عرصه هاي حيات وحش کشور شاهد تنزل نسبي کيفيت و کميت جمعيت هاي حيات وحش ، زيستگاهها و تنوع زيستي مي باشيم . واين روند در بعضي نقاط با سرعت فزاينده اي مکان و زمان را در مي نوردد . بنا براين بايد براي حفاظت از باقي ماندة اين سرماية ملي و بهبود آن همتي عظيم در تمام اقشار مملکت و در رأس آن مديران حفاظتي کشور  شکل گيرد و حتي الامکان فرهنگ حفاظت ازمنابع طبيعي و محيط زيست به سمت بالاي هرم قدرت در جامعه سوق يابد  .

     جمعيت تمام افراد يک گونه را گويند که در يک زمان و در يک مکان با هم امکان تبادل ژنتيکي داشته باشند . تراکم جمعيتهاي حيوانات به اندازة افراد و موقعيت آنها در زنجيرة غذائي بستگي دارد. براي مطالعات جمعيتي متغيرهايي مثل تراکم[1] ، پراکندگي[2] ، زاد و ولد[3] ، مرگ و مير[4] ، توزيع سني[5]  ، ظرفيت زيستي[6]  ، نرخ رشد[7]   و... مورد استفاده قرار مي گيرند .(2)

     به منظور حفاظت از جمعيتهاي حيات وحش و اعمال بهترين مديريت بر زيستگاهها و جمعيتهاي موجود نياز است تا مديران با آگاهي کامل از وضعيت گونه به اين امر بپردازند . برآورد اندازه جمعيت وپارامترهاي آماري جمعت هاي حيات وحش و ماهيان مانند رشد جمعيت ، ساختار و نظم مدلهاي جمعيتي در زمانهاي پيوسته و منقطع براي جمعيت هاي کوچک برداشت شده و غير برداشت شده ، منحني هاي بقا ، جداول حيات ، تغييرات جمعيتي[8] ، آناليز قابليت زيستي و ملاحظات ژنتيکي در پويايي شناسي جمعيت بايد مورد توجه قرار گيرد .  امروزه با بهره گيري از نرم افزارها مي توان به مديران حفاظت  امکان تصميم گيري مناسب تر در زمينة زيستگاهها و حيات وحش را داد و نرم افزارها نقش مهمي در مدلسازي جمعيت و پيش بيني تغييرات آيندة آن دارند .

      بخش اصلي فرايند مدلسازي خلاصه نويسي و تجزية اطلاعات است . مدلها مي توانند وسيله اي براي حفاظت زيست محيطي باشند (24) .

      ازجمله نرم افزارهاي قابل استفاده در اين امر RAMAS Ecolab مي باشد که براي مدلسازي جمعيت به کار مي رود . نرم افزار ديگري که قابليت اين گونه شبيه سازي ها را دارد Vortex مي باشد . Vortex  يک مدل شبيه سازي کامپيوتري براي آناليز قابليت زيستي جمعيت (PVA )1 است . Vortex در مدلسازي کامپيوتري بطور گسترده بوسيلة گروه متخصصين بهنژادي (کميسيون بقاي گونه هاي IUCN )2 ، سازمانهاي حيات وحش و کلاسهاي دانشگاهي  استفاده مي شود . Vortex فرايند زاد و ولد و مرگ و مير را شبيه سازي مي کند و انتقال ژني بين نسل هارا بوسيلة زايش تعداد تصادفي فرزنداني که در هر سال بوسيلة يک ماده متولد مي شوند ، شبيه سازي مي نمايد  اين مدل شبيه سازي ها را بوسيله نمونه گيري از نرخ زاد و ولد ، نرخ مرگ و مير و ظرفيت  برد ، با استفاده از توزيع نرمال و دو جمله اي انجام مي دهد . بلايا به عنوان حوادث تصادفي که بقا و توليد مثل را براي يک سال کاهش مي دهند ، مدلسازي مي شوند .تخمين انقراض احتمالي جمعيت بوسيلة تجزيه و تحليل هائي صورت مي گيرد که عوامل قابل شناسائي تهديد کنندة بقاي جمعيت را در مدلهاي فرايند انقراض وارد مي سازد . نيروهاي خارجي مثل از دست دادن زيستگاه ، برداشت بيش از اندازة جمعيت ، رقابت ، شکارگري بوسيلة گونه هاي ديگر و ... نيز معمولا منجر به کاهش جمعيت مي شوند . هرچند روشهاي کلاسيک و قديمي اکولوژي حيات وحش هم ميتوانند از چنين فرايند حتمي اي پرده بردارند . وقتي جمعيت کوچکتر مي شود ، افزايش نوسانات تصادفي منجر به انقراض جمعيت هائي که زير ظرفيت برد هستند وبطور متوسط رشد مثبت دارند ، مي گردند . مدلسازي شبيه سازي کامپيوتري  ابزاري را براي کشف قابليت زيستي جمعيت هاي پيچيدة بافعل و انفعالات قطعي و جريانات تصادفي ، فراهم مي کنند .

     مدل ايجاد شده براي گونه هاي با باروري پايين و طول عمر بالا مثل پستانداران ،  پرندگان و خزندگان قابل استفاده است . اين شبيه سازيها ، اثرات متقابل فرايندهائي را که روي قابليت زيستي جمعيت هاي کوچک اثر دارند کامل مي نمايند . تجزيه و تحليل کاملتر جمعيت ها بوسيلة تکنيک هاي ديگر نيز امکان پذير است . PVA بوسيلة مدلسازي شبيه سازي کامپيوتري يک ابزار مهم براي تشخيص جمعيت هاي در معرض خطر انقراض است . در اين راستا  بايد گزينه ها براي مديريت ارزيابي شوند  و در نهايت تصميمات ضروري براي جمعيتها اتخاذ گردد (22) .

      ازجمله جمعيتهاي رو به کاهش در کشورمان آهوان پارک ملي بمو مي باشند که تا کنون مطالعه اي در زمينة مدلسازي جمعيتهاي آهوان پارک ملي بمو انجام نشده است . اين پارک که روزي در گذشته هاي نه چندان دور بيش از بيست هزار آهو را در خود جاي داده بود و امروزه يعني در سال 1385 شايد به زحمت دويست و پنجاه راس آهو را تحت حمايت داشته باشد . با توجه به کاهش شديد و ناگهاني جمعيت حيات وحش و مخصوصا جمعيت هاي آهوان اين پارک در چند سالة اخير بدليل سوء مديريت و افزايش شکار غير مجاز  ، ضروري به نظر مي رسد که با مدلسازي جمعيتي آن و پيش بيني روند احتمالي آتي جمعيت اين گونه و اعمال مديريتي شايسته   بتوان موقعيت جمعيتي آهو و جايگاه مديريتي و حفاظتي آنرا در سالهاي آينده بهبود بخشيد و به سير قهقرائي کاهش جمعيت آن پايان داد .

1 _ 2_ کلياتي راجع به آهو(Gazella SP)

       آهو به معناي بي عيب است . حيواناتي کوچک و کشيده هستند . دم کوتاهي دارند که اغلب در انتها داراي موهاي سياه رنگي مي باشد . چشمهاي اين حيوان بزرگ است . آهوي ايراني جزء خانوادة گاوسانان مي باشد که در ايران شامل قوچ و ميش ، بز و پازن ، آهو و جبير مي باشد که در رديف حيوانات نشخوارکننده با معدة چهار قسمتي قرار دارند (5) . در آهو رنگ بدن مي تواند بسيار متنوع باشد گاهي به سرخ ميزند و گاهي خاکستري مايل به قهوه اي است و غالبا زير بدن سفيد رنگ است . اين سفيدي يک نوع سازگاري براي حيوان به شمار مي رود . در روي صورت خطوط رنگي موازي وجود دارد که اين علائم غالبا براي استتار و افزايش ديد  به کار مي روند . غدد پستاني يک زوج بوده  و شاخهاي آنها در نر و ماده متمايز هستند . روي شاخ حيوان نر زوايدي مثل آثار ناشي از حرکت مواد مذاب وجود دارد و شاخ در نرها بزرگتر است ولي در ماده ها اين دواير وجود نداشته  و شاخ هم کوچکتر است و يا اصلا وجود ندارد . بين اسکلت دو جنس هم تفاوت وجود دارد . حيوان ماده ظريف و کوچک است . در آهوهاي مختلف شکل شاخ هم با هم متفاوت مي باشد . گاهي مستقيم  هستند ، گاهي نوک شاخ به داخل برگشته و گاهي هم نوک به خارج برميگردد و گاهي حالت چنگ پيدا ميکند . در آهوان فاصله بين دو قاعدة  شاخ ، آرايش شاخ و اينکه آيا در قاعدة شاخ حالت کمپرس وجود دارد يا نه ، بسيار مهم است . آهو از جانوراني است که از قديم الايام توجه انسان را به خود جلب کرده است . اين جانور زيبا که در دشتهاي استپيک مأمن گزيده است و يکي از عناصر مهم اين اکوسيستم ها محسوب مي شود و داراي پراکندگي و گسترش قابل توجهي است .

1 _ 2_ 1 _  خصوصيات فيزيکي آهوان

 طول بدن 90 تا 115 سانتي متر (3 تا 8/3 فوت ) ، ارتفاع شانه 60  تا 80 سانتي متر ( 2 تا 6/2 فوت)  ، طول دم 15 تا 20  سانتي متر ( 6 تا 8 اينچ ) و وزن حيوان در حدود 18 تا 33 کيلو گرم (40 تا 73 Ib )  مي باشد  (27) .

1 _ 2_ 2 _فرمول دنداني و شاخ

      در آهوان اگر دندانها لبه دار و تيز باشند يعني اينکه حيوان جوان است ولي اگر سائيده شده باشند يعني حيوان تقريبا پير است البته زيستگاه و رژيم غذائي در شکل دندان تاثير دارد فرمول دنداني آهو به اين صورت مي باشد :

         1                     2                 3                      4                   

آهوها استخوان جمجمه بلند (مثلا در مقايسه با گوسفند وحشي)، دندانهاي ظريف و صندوق صماخ درشت(بزرگ و متورم) دارند . شاخ اين حيوانات روي پايه اي  استخواني که از استخوان سر ايجاد مي شود قرار دارد و خود شاخ مانند غلافي توخالي است . شاخ از درون تغذيه مي شود و رشد آن در سراسر عمر حيوان ادامه دارد (5) ( شکل1 -1 ) .

شکل 1-1- وضعيت شاخ ، صندوق صماخ و آرايش دنداني آهو

1 _ 2_ 3 _غدد پيش چشمي

      آهوان در نزديک چشم غددي بدبو بنام غدد پيش چشمي دارند که حيوان با ترشحات آن ميتواند زيستگاه خود را نشانه گذاري کند (شکل 1-2 ) .

شکل1- 2 -  غدة پيش چشمي در آهو

 1 _ 2_ 4 _  مشخصات بدني(Gazella SP)

     آهوي ايراني (Gazella Subgatturosa) يا (Guiterd Gazelle) يک ويژگي بارز دارد که در زير گلو داراي يک برجستگي گواتر مانند مي باشد و به همين دليل به آن  آهوي گواتردار مي گويند شاخ آن هم ترکيب خاص دارد . در جنوب ايران به اين آهوي ايراني ، بزآهو مي گويند . نرها در پيشاني موهاي سفيد رنگي دارند و در نر خيلي پير تمام صورت سفيد است . فصل جفت گيري دي ماه بوده  و مدت آبستني 170 روز مي باشد . در فصل جفت گيري با توده هاي مدفوع و ادرار و ترشحات پيش چشمي قلمرو خود را علامتگذاري مي کند .

جثه متوسطي دارد . نرها شاخ هاي نسبتا بلندي دارند که طول آن گاهي از cm45 تجاوز مي کنند . شاخها در قاعده نزديک به هم هستند سپس به طرف خارج و بالا انحناء پيدا مي کنند . ( نوک شاخها قدري  به داخل پيچيده اند ، شکل آنها از پهلوS مانند و از جلو شبيه چنگ است ) . ماده ها فاقد شاخند ولي گاهي شاخهاي کوچکي دارند البته ماده آهوهاي موجود در پارک ملي بمو فاقد شاخ مي باشند . پشت گوشها سفيد است که به همراه حاشية سياه رنگ از خارج مشاهده مي گردند . تابستان موهاي نخودي رنگ دارد اما در زمستان داراي موهاي بلندتر و متمايل به قهوه اي است . داراي لکه اي  قهوه اي در جلو صورت و نوار تيره اي  در دست و پا مي باشند . زير بدن وکفلها سفيد ، موهاي دم نسبتا بلند و سياه رنگ است . رنگ آهوهاي مسن ، به خصوص نرها ، روشنتر و گاهي کرم رنگ است . در زير گلوي آهوها به خصوص نرها ، برآمدگي گواتر مانندي ديده مي شود .  

1 _ 2_ 5_ وضعيت فعلي آهوان در ايران  

     تا اواخر دهه سال 1350 تعداد زيادي آهو در اغلب دشتهاي کشور مشاهده مي شد . ( در سال 1356 متجاوز از 10هزار رأس آهو در منطقه موته اصفهان ، 7هزار رأس اطراف دامغان ، و 5هزار رأس اطراف سمنان وجود داشته است ) . به علت شکار بي رويه اي که اغلب بوسيله موتور سيکلت و اتومبيل در روز وشب صورت مي گيرد ، نسل آن تقريبا در کليه مناطق غير حفاظت شده کشور نابود گرديده است . در حال حاضر بيشترين جمعيت در مناطق موته اصفهان ، پارک بمو در فارس ، دشت سهرين در زنجان ، پارک ملي گلستان ، منطقه ممنوعه بيدو در کرمان ، منطقه کالمند در يزد و جزيره خارک وجود دارد .

1 _ 2_ 6 _ زيستگاه آهو (Gazella SP)

 مناطق استپي و بياباني ( درمنه زارهاي واقع در دشتهاي مسطح را ترجيح مي دهد) . و مخصوصا تپه ماهورهاي داراي علف شور (Salsola SP )را ترجيح مي دهد

شکل1- 3 – دشت ها عمده ترين زيستگاههاي آهوان را تشکيل مي دهند .

1 _ 2_ 7_  پراکنش جهاني آهوان 

   سرزمينهاي قلمرو آهو از شبه جزيرة عربستان  شروع و به ايران ، ترکيه ، پاکستان ،  افغانستان ، دشتهاي قفقاز ، ترکستان ، چين ، شمال تبت و مغولستان گسترش مي يابد  و کلا بيابانها ، مناطق نيمه بياباني ، تپه ماهورها و دشتهاي مسطح جنوبي و مرکزي آسيا را تحت پوشش دارد  (27)(شکل 1-4) .

شکل1- 4 -  پراکنش Gazella subgutturosa در جهان که منحصر به آسيا مي باشد . مأخذ : Range Map (Redrawn from Walther, 1990)

1 _ 2_ 8 _ پراکندگي  در ايران

 آهو تقريبا در تمام دشتها جلگه ها و تپه ماهورهاي کشور به استثناي مناطق خيلي خشک و کويري و قسمتهائي از سواحل جنوبي ، پراکنش دارد

شکل1- 5 -  مناطق پراکنش آهو در ايران

1 _ 2_ 9 _  غذا

       از علوفه و بوته ها  تغذيه مي کند . در بهار علف چري و در فصل خشک بوته خواري دارد . گاهي اوقات شبها به مزارع غلات و صيفي جات دستبرد مي زند .

1 _ 2_ 10 _  عوامل تهديد

     امروزه چراي بي روية دام در زيستگاههاي آهو ، تبديل اين گونه زيستگاهها به زمين کشاورزي و صنعتي و بالاخره شکار بي رويه از عوامل بسيار مهم در تهديد جمعيت آهو به حساب مي آيند .

1 _ 2_ 11_  رشد و توليد مثل

     دورة آبستني 5 تا 6 ماه  ، و تعداد متولدين در هر زايمان 1 تا 2  عدد است و به ندرت تا 4 تا هم مي رسد بره ها پس از 4 الي 5 ماه از شير گرفته مي شوند . بره هاي ماده در 9 ماهگي بالغ شده و آمادة باروري مي گردند . بلوغ  نر ها حدودا در 18 ماهگي رخ مي دهد . طول عمر متوسط آهوان 10 الي 12 سال است .

     آهوي گواتر دار برخلاف سابر آهوها داراي فصل زادآوري محدود مي باشد که از نوامبر تا جولاي مي باشد و در نتيجه آن زايمان در آوريل و مي صورت مي گيرد . بره هاي تازه متولد شده در يکي دو هفتة  نخست بوسيلة مادر در بين علف ها پنهان مي شوند ولي مادر در موقع چريدن ، زياد از آنها فاصله نمي گيرد تا زمانيکه پاهاي لرزان آنها  قدرت و استحکام يابد در اين بين مادران عمدتا روزي 3 مرتبه براي سرکشي به بره ها بر مي گردند (27)  .

       در مناطق گرمسير اوايل پائيز و در مناطق سردسير در اواخر پائيز جفتگيري مي کند . در اين فصل بين نرها جدالهاي سختي در مي گيرد . نرهاي قوي معمولا چند ماده را در اختيار مي گيرند و با همه آنها جفتگيري ميکنند

1 _ 2_ 12 _  اکولوژي و رفتار

     روز و شب فعال است . به صورت اجتماعي ، در دسته هاي کوچک و بزرگ ديده مي شود ( تعداد افراد يک دسته ممکن است از 300 رأس تجاوز کند ) . حيوان سريعي است و مي تواند با سرعت 80 کيلومتر  در ساعت بدود . معمولا در فصل زمستان ، از مناطق سردسير به مناطق گرمتر مهاجرت مي کند .

     در طي تابستان بيشترين فعاليت در اواخر بعد از ظهر و اوايل صبح اتفاق مي افتد که شامل گردش و چراي دسته جمعي است . در هنگام ظهر گله در سايه ها پناه مي گيرد و در اين محلها چاله هائي بيضي شکل و کم عمق را براي خوابيدن حفر مي کنند. در طي ماههاي سرد زمستان اين استراحت نيمروزي به نحو قابل توجهي کاهش مي يابد و حتي در بعضي اوقات حذف مي شود . اگر عامل مزاحمي  پناهگاه آهو را تهديد کند آهوي گواتر دار به سرعت به فاصلة 200  تا 300 متري فرار مي کند سپس مي ايستد تا خطر را از اين فاصله بررسي کند  سپس يک مسير دايره اي شکل بزرگ را براي بازگشت به مکان اوليه استراحت طي مي نمايد . اين آهو ميتواند با شتاب بسيار زيادي سرعت خود را به 60 کيلو متر بر ساعت ( 36 مايل در ساعت ) برساند . در بهار و تابستان گله ها ممکن است به سمت منابع آب حرکت کنند اما حتي در اين موقعيت هم به ندرت در روز آب مي نوشند گله 10 تا 30  کيلو متر را  در فصل زمستان  در هر روز  مي پيمايد که اين فاصله در تابستان تا 10 برابر کاهش پيدا مي کند . غزالها در خيلي از چراگاهها متحمل مهاجرت هاي فصلي مي شوند . در طي فصل زادآوري نرهاي بالغ قلمروطلب مي شوند که از محلهائي که  توده هاي مدفوع قرار دارد به عنوان مکانهائي استراتژيک براي نشان دادن مالکيتشان بر قلمرو استفاده مي کنند . در اين زمان نر ها صداهاي خشن و خرخر مانند توليد مي کنند  و فعاليت هاي هورموني به طور چشمگيري افزايش مي يابد و در نتيجة آن معمولا نرها  را در حالي که به آغشته کردن چيزهاي اطراف با اين ترشحات مشغولند ميتوان ديد (27)  .

1 _ 2_ 13 _  گروه خانوادگي

درتابستان گروههاي خانوادگي کوچک متشکل از دو تا پنج رأس و در زمستان گله هائي بزرگ با تعداد بسيار حتي تا صدها رأس را تشکيل مي دهند  (27)  .

1 _ 2_ 14 _  شکارگران عمده

عمده ترين شکارچيان و دشمنان طبيعيِ آهو ، گرگ ،کاراکال ، يوز  و پلنگ مي باشند و دشمن اصلي آنها انسان  است .

1 _ 2_ 15 _  وضعيت حفاظت

در طبقه بندي سال 1996 ميلادي IUCN 1 اين گونه در طبقة " Lower risk "2 و " Near treathened "3 طبقه بندي گرديد   (27)  .

1 _ 2_ 16 _طبقه بندي تاکسونوميک آهو

آهوان در طبقه بندي علمي خود به همراه نشخوار کنندگان در يک زير راسته قرار مي گيرند ، در خانوادة گاوسانان تقسيم بندي مي شوند و زير خانوادة آنتيلوپ ها را به خود اختصاص مي دهند جدول 1-1 نشاندهندة تقسيم بندي آهوان در فرمانرو حيوانات مي باشد .

 

 

 

جدول 1-1- تقسيم بندي آهوان در سلسله حيوانات

تقسيم بندي آقاي هوشنگ ضيائي

              تقسيم بندي برنت هافمن در www.ultimateungulate.com 

سلسله: حيوانات                                                                           Kingdom: Animalia        شاخه: مهره داران                                                                              Phylum: Chordata

 رده : پستانداران                                                                                    Class: Mammalia

راسته: زوج سمان (Even-toed  ungulates)                                      Artiodactyla      Order:

زير راسته : نشخوار کنندگان                                                Suborder: Ruminantia

خانواده : گاوسانان                                                                 Bovidae        Family:

زيرخانواده : آنتلوپ ها                                                 Antilopinae           Subfamily:  

جنس :  آهو                                                                     Gazella             Genus:

1 _ 2_ 17_آهوهاي جهان و ايران

 گونه هاي جنس Gazella در دنيا به قرار زير مي باشند1

Gazella colab                         Arabian gazelle

Gazella bennettii                   Indian gazelle

Gazella cuvieri                      Cuvier's gazelle, edmi gazelle

Gazella dorcas                      Dorcas gazelle

Gazella erlangeri                  Erlanger's gazelle

Gazella colab                        True gazelle, mountain gazelle

Gazella leptoceros                Slender-horned gazelle, rhim

Gazella saudiya                    Saudi gazelle

Gazella spekei                      Speke's gazelle

Gazella subgutturosa           Goitered gazelle

آهوهاي ايران شامل موارد زير مي باشند :

*    Gazella gazelle يا آهوي کوهي2 که در ايران شامل يک نژاد با نام علمي G. g . Dareshuri مي باشد که در جزيرة فارور در خليج فارس جمعيتهائي از آن زندگي مي کنند . نر و ماده هر دو شاخ دارند و زيستگاه آن منطبق بر زيستگاه گونة آکاسيا مي باشد توان جوانه زني بذر درخت آکاسيا وقتي که از دستگاه گوارش آهو عبور مي کند افزايش مي يابد .

*    Gazella subgatturosa  يا آهوي گواتر دار که در ايران دو نژاد از آن زندگي مي کنند . يکي با نام علمي  G . s . subgatturosa  که در شرق سلسله جبال زاگرس زندگي مي کند و آهوي مورد مطالعه در اين پروژه از اين نمونه است  و ديگري بانام علمي G . s . subspecies که در غرب سلسله جبال زاگرس پراکنش دارد . در زبان بلوچي آسک ، ترکي جيران و در زبان لري کِلاس گفته مي شود . تعداد کروموزومها درجنس نر 31 تا 33 و در جنس ماده 30 تا 32 عدد است . در دنيا 4 زير گونه براي آهوي ايراني در نظر مي گيرند که اسامي علمي آنها به قرار زير مي باشد.

Gazella subgutturosa subgutturosa

Gazella subgutturosa marica

Gazella subgutturosa yarkandensis

Gazella subgutturosa hiclliana

شکل1- 6 – آهوي نر بالغ گواتردار ايراني( (Gazella subgutturosa subgutturosaدر San Diego Wild Animal Park , USAبرگرفته از سايت اينترنتيwww.treknature.com/.../photo29905.htm

*   Gazella benetti يا جبيـر که در ايـران شامـل سـه نژاد متـفاوت مي باشـد  . يکي با نام علمــي G . b . fuscifrons که در مناطق حاشية کوير مرکزي ، تهران تا خراسان و از مناطق مرکزي تا شمال فارس و از توران تا پارک ملي کوير و يزد  پراکنش دارد . ديگري با نام علمي    G . b . shikarii که از جنوب فارس تا سيستان و هرمز گان پراکنده است و بالأخره  گونه اي با نام علمي G . b . karamii که اطراف برازجان و بوشهر داراي پراکنش مي باشد .در حال حاضر در جزيرة فارور حدود 400 رأس ودر قشم حدود 30 رأس زندگي مي کنند . تعداد کروموزومهاي جنس نر 31 عدد و تعداد کروموزومهاي جنس ماده 30 عدد است .  

شکل1- 7 – پراکنش جبير در ايران

1 _ 2_ 18 _کليد تشخيص گونه ها در جنس Gazella 

بدون احتساب آهوي کوهي موجود در جزيرة فارور در ايران دو نوع آهو وجود دارد که به ترتيب زير از هم تشخيص داده مي شوند .

     Gazella subgatturosa  ( Goiterd Gazella ) : شاخ فقط در نرها وجود دارد و ماده ها بدون شاخ هستند يا شاخ خيلي کوچکي دارند . نرها بخصوص در فصل جفت گيري در زير گلو برجستگي گواتر مانندي دارند  . موها پرتر و بلند تر و گودي جلو حدقه اي بزرگ دارند  (8) .

      آهوي نر شاخهاي قشنگ بربطي شکلي دارد که ممکن است  در بين نرهاي مسن طول آن به 45 سانتي متر برسد . ماده شاخ ندارد مانند بقية غزالها سرعت دو آهو زياد است و براي حفظ جان خود ديده شده که با سرعت 70 کيلومتر بر ساعت هم ميدود . وزن نر بالغ تا 45 کيلوگرم هم مي رسد(شکل 1-6) (7) .

       Gazella benetti (Jebeer gazelle يا Chinkara ) : شاخ در نرها و ماده ها وجود دارد و در ماده ها شاخ فقط کمي کوچکتر و باريکتر است . در زير گلو برجستگي گواتر مانند وجود ندارد  . موها کوتاهتر و گودي جلو حدقه اي کوچکتري دارند (8) .

     جبير در مناطق خشک مرکزي ، خراسان ، جنوب و جنوب شرقي کشور جانشين آهو مي شود . از آهو کوچکتر و وزن آن حدود 25 کيلو گرم است . جبير نر و ماده هر دو داراي شاخ هستند ، شاخ نر از نيم رخ مختصر انحنائي اول به عقب و سپس به جلو دارد ولي شاخهاي ماده کاملا مستقيم است طول شاخ جبير ماده دراز بوده  ولي قطر آن حدود نصف قطر شاخ جبير نر است  . طول شاخ نر ممکن است به بيش از 35 سانتي متر نيز برسد . جبير در مقابل کم آبي بسيار مقاوم است و مي تواند آب مورد نيازش را از برگ گياهان تأمين کند. در جزيرة فارور که فاقد آب است حدود 200 رأس جبير به خوبي زندگي مي کنند (شکل 1-8 ) (7) .

شکل1ـ 8 ـ جبير Gazella benetti

 



[1] - Population Dencity   

[2] -  Dispersion

[3] -  Nathality

[4] - Mortalithy

[5] - Age Distribution

[6] - Carrying Capacity

[7] - Growt Rate

[8]- Metapopulations

1 - Population Viability Analysis

2 - Species Survival Commission, IUCN(اتحادية بين المللي حفاظت از طبيعت)

1 – Incisor (پيشين)

2 – Canine (نيش)

3 – Pre Molar (پيش آسيا)

4 – Molar (آسيا)

1  - اتحادية بين المللي حفاظت از طبيعت

2  - با ريسک کمتر – يک تاکسون زماني با ريسک کمتر روبروست که ارزيابي نشان دهد در هيچکدام از طبقات خطرات جدي تر تهديد ( بحراني ، در خطر انقراض و آسيب پذير ) جاي نگرفته و وضعيت آن مطابق با يکي از سه طبقة ذيل است :1- وتبسته به حفاظت ( cd ) conservation dependent 2- در شرف تهديد ( nt ) near threatened 3- داراي کمترين نگراني ( lc ) least concern

3  -  در شرف تهديد ( nt ) near threatened تاکسونهايي در اين طبقه قرار مي گيرند که داراي شرايط لازم براي قرار گرفتن در طبقة وابسته به حفاظت نيستند ولي وضعيت آنها نزديک به طبقة آسيب پذير مي باشد .

1 - www.ultimateungulate.com   

2 - منطقة  پراکنش آهوي کوهي  در نقاط مختلف شبه جزيرة عربستان مي باشد Gazella gazelle cora   زير گونه اي از آهوي کوهي است که رنگ کاملا سرخ دارد . Gazella gazelle gazelle    هم زير گونة ديگري است که  پوزة کوتاهتر، شاخ مستقيم تر و رنگ آميزي متفاوت  دارد . يک زير گونه ديگر Gazella gazelle muscatensis  مي باشد .

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و یکم تیر 1388ساعت 14:38  توسط کامران  |